Pump and dump: sprawdź, zanim kupisz

„Sygnał życia: coin robi +40% w godzinę, wbijaj, zanim odjedzie!” Zanim klikniesz „kup”, sprawdź dwie rzeczy: gdzie ten ruch się dzieje i kto w nim kupuje. Ruch po prawdziwej wiadomości widać jednocześnie na wielu giełdach: transakcje płyną z kilku miejsc naraz, a arkusze zleceń są gęste. Pompa z grupy wygląda inaczej. Dzieje się zwykle na jednym, płytkim rynku. Na taśmie widać wysyp drobnych zakupów w tej samej minucie, nad ceną cienkie zlecenia sprzedaży, a tuż po szczycie duże sprzedaże. Jeśli ruch widać tylko w jednym miejscu, a Ty dowiadujesz się o nim z kanału, nie kupuj. W takim układzie to Ty jesteś płynnością wyjściową (ang. exit liquidity), czyli kimś, komu wtajemniczeni sprzedają na szczycie.

Poniżej mechanizm, prawdziwy zrzut z dzisiejszego rynku i sprawdzian krok po kroku, który zrobisz sam w kilka minut, za darmo.

Jak działa pump and dump w grupach krypto?

Pump and dump to po polsku „napompuj i zrzuć”; krótką definicję znajdziesz w słowniku serwisu Kryptowaluty dla początkujących. Schemat ma dwie części. Najpierw organizatorzy po cichu kupują mało płynną monetę. Potem robią szum, tłum kupuje, cena rośnie, a oni sprzedają tłumowi swoje monety po zawyżonej cenie. Gdy kupujący się kończą, cena spada, często poniżej punktu startu.

To nie są pojedyncze przypadki. Badacze z politechniki EPFL w Lozannie i Imperial College w Londynie przejrzeli ponad 300 kanałów na Telegramie i między czerwcem 2018 a lutym 2019 roku naliczyli 412 takich akcji. Inny zespół w ciągu sześciu miesięcy 2018 roku znalazł 2469 pomp ogłoszonych na Telegramie i 952 na Discordzie. Badanie z Uniwersytetu Sapienza w Rzymie (2023) opisało ponad 900 akcji 20 grup i pokazało, jak wygląda kuchnia:

• admin z wyprzedzeniem ogłasza giełdę i godzinę, a nazwę coina podaje dopiero w chwili startu;
• członkowie z wyższej rangi dostają nazwę od pół sekundy do 10 sekund wcześniej niż reszta;
• 71% coinów wziętych na cel miało kapitalizację poniżej 20 mln dolarów;
• cena zwykle rośnie tylko przez kilka minut.

Amerykańska CFTC (Komisja ds. Obrotu Towarowymi Kontraktami Terminowymi) ostrzegała przed tym już 15 lutego 2018 roku: od początku do końca taki przekręt potrafi się zamknąć w kilka minut. Radziła też, żeby nie kupować monet na podstawie wskazówek z mediów społecznościowych ani nagłych skoków ceny.

Jest też wersja „na łańcuchu”, bez grupy z godziną startu. Chainalysis przeanalizowało tokeny wydane w 2022 roku na Ethereum i BNB Chain. Spośród 40 521 tokenów, którymi w pierwszym tygodniu choć trochę handlowano (co najmniej 10 wymian i 4 kolejne dni notowań), 24% straciło co najmniej 90% wartości w pierwszym tygodniu. Kupujący spoza kręgu twórców wydali na nie łącznie 4,6 mld dolarów. Jak gra wygląda na memecoinach, opisujemy w tekście Memecoiny: kasyno przebrane za inwestycję.

Skąd się bierze „wielki ruch”, którego nie było?

Z dwóch rzeczy: z płytkiego arkusza i ze sztucznego wolumenu.

Płytki arkusz. Cena rośnie wtedy, gdy kupujący zjadają kolejne zlecenia sprzedaży w arkuszu. Na bitcoinie te schody są z betonu. Na małym coinie są z zapałek, więc kilka tysięcy dolarów potrafi przesunąć cenę o kilkadziesiąt procent. Jak czytać schody w arkuszu, tłumaczymy w tekście o księdze zleceń i płynności.

Sztuczny wolumen. Wolumen da się namalować. 9 października 2024 roku amerykański Departament Sprawiedliwości ogłosił zarzuty dla 18 osób i firm w sprawie manipulacji na rynku krypto. FBI na potrzeby tej sprawy założyło własną firmę z własnym tokenem, żeby wyłapać tych, którzy oferują „robienie rynku” na zamówienie. Według prokuratorów firmy podające się za animatorów rynku robiły transakcje same ze sobą (ang. wash trading), żeby token wyglądał na aktywnie handlowany. Amerykańska SEC (Komisja Papierów Wartościowych i Giełd) w równoległej sprawie zarzuca jednej z nich używanie algorytmu, który momentami miał generować miliardy dolarów sztucznego obrotu dziennie. Część oskarżonych przyznała się już do winy i w 2025 roku usłyszała wyroki. Wniosek dla Ciebie jest prosty: duża liczba w kolumnie „wolumen” niczego nie dowodzi.

Przykład liczbowy krok po kroku (wymyślony, żeby pokazać mechanikę)

1. Mały coin kosztuje 1,00 $. W arkuszu do ceny 1,30 $ czeka łącznie 25 000 $ zleceń sprzedaży.
2. Organizatorzy wcześniej, po cichu, kupili monety za 30 000 $ po średniej 0,95 $.
3. O 20:00 kanał podaje nazwę coina. 1500 osób kupuje „po rynku”, średnio po 50 $, czyli razem za 75 000 $.
4. Pierwsze 25 000 $ zjada schody do 1,30 $. Dalej kupujący trafiają już głównie na zlecenia sprzedaży organizatorów, ustawiane coraz wyżej. Cena dobija do 1,60 $.
5. Organizatorzy sprzedają tłumowi wszystkie swoje monety, póki ten kupuje. Po średniej 1,40 $ mają z 30 000 $ około 44 000 $.
6. O 20:06 zakupy się kończą. Pod ceną stoją cienkie zlecenia kupna, więc kilka większych sprzedaży spycha cenę do 0,90 $.
7. Osoba, która kupiła po 1,45 $, ma –38% w sześć minut. Organizator ma zysk, który w całości zapłacił tłum.

Zwróć uwagę: w punktach 3–6 cały ruch dzieje się w jednym arkuszu, na jednej giełdzie. Reszta rynku go nie widzi.

Jak sprawdzić „wielki ruch” na żywo, zanim kupisz?

Potrzebujesz miejsca, które pokazuje ten sam coin na wielu giełdach naraz. My używamy własnego terminala: HornX Depth wydaje ta sama spółka co Krypto Bez Ściemy (Klub Zero sp. z o.o.), więc piszemy tu o swoim narzędziu. HornX Depth to darmowy terminal orderflow w przeglądarce: zlecenia, transakcje i likwidacje z ponad 30 giełd. Dokładniej: zlecenia i transakcje są z ponad 30 giełd, a likwidacje na żywo z 11 źródeł, które je publikują. Większość tego, co poniżej, działa bez zakładania konta: otwórz widok Orderflow i przejdź po kolei.

1. Znajdź coina. Naciśnij „/” i wpisz nazwę. Jeśli coina nie ma w wyszukiwarce, nie ma do niego kontraktu na największym rynku. To też informacja: taki rynek jest zwykle płytki.
2. Sprawdź, z ilu giełd są dane. Pasek stanu w lewym dolnym rogu pokazuje, z ilu giełd terminal ma w tej chwili dane dla wybranego coina. Przy bitcoinie to prawie wszystkie giełdy, które śledzi terminal. Przy jednym z małych coinów z listy wzrostów 15 listopada 2026 było ich 11. Terminal widzi tylko giełdy ze swojej listy. Jeśli grupa krzyczy o +40%, a na taśmie terminala nic się nie dzieje, pompa idzie zapewne na giełdzie spoza listy. To tym bardziej znak, żeby nie kupować.
3. Popatrz na taśmę. Panel „Transakcje na żywo” ma kolumnę „Giełda”. Przy bitcoinie wpisz w filtr np. 20k, żeby zostały większe transakcje. Przy małym coinie zostaw filtr pusty albo wpisz 1k, bo tak dużych transakcji może tam nie być wcale. Przy szerokim ruchu nazwy giełd się mieszają. Przy pompie widzisz w kółko ten sam rynek, najpierw dziesiątki drobnych zakupów w tej samej minucie, a po szczycie pojedyncze duże sprzedaże.
4. Sprawdź, kto przeważa. Pasek nad taśmą pokazuje udział kupna i sprzedaży w ostatnim oknie czasu. Jeśli cena jeszcze stoi wysoko, a pasek już przechodzi w czerwień, ktoś właśnie wychodzi.
5. Spójrz na ściany. Liczby przy prawej krawędzi wykresu to największe ściany zleceń, czyli suma arkuszy z wielu giełd. Pusto nad ceną znaczy, że łatwo ją podbić. Pusto pod ceną znaczy, że po szczycie nie będzie komu sprzedać. Ściana kupna, która znika, gdy cena się do niej zbliża, to klasyczny pokaz dla naiwnych.
6. Porównaj z obrotem. Lista coinów po lewej podaje obrót kontraktu z 24 godzin na największym rynku (cały rynek coina bywa większy). +40% przy obrocie rzędu kilku milionów dolarów to rynek, który zorganizowana grupa może przesunąć.

Ten sprawdzian odsiewa tylko jedną rzecz: pompę z jednego płytkiego rynku. Szeroki ruch na wielu giełdach nie jest sygnałem do zakupu. Boty arbitrażowe przenoszą cenę między giełdami w kilka sekund, więc po chwili także pompę bywa widać w kilku miejscach. O tym, czy w ogóle kupujesz, decyduje Twój plan, nie taśma.

Po założeniu darmowego konta dochodzi tabela „Orderbook · giełdy”: udział każdej giełdy w wolumenie i płynność blisko ceny. Gdy prawie cały obrót coina przypada na jedną giełdę, widzisz, że ruch robi jeden rynek. To sygnał ostrzegawczy: tam cenę najłatwiej przesunąć. Udział liczy się od chwili otwarcia strony, więc daj tabeli kilka minut. Jeśli terminal widzisz pierwszy raz, zacznij od przewodnika Terminal w 5 minut.

Pojedyncze duże transakcje na taśmie kuszą, żeby dopisać do nich historię o „wielorybie”. Co naprawdę z nich wynika, a czego nie, rozbiera baza wiedzy Klubu Zero w tekście Duże transakcje na taśmie: co naprawdę mówią „wieloryby”.

Jakie pułapki kryje „sygnał życia”?

„Wolumen rośnie, więc to prawda”. Wolumen da się namalować, co pokazuje sprawa z tokenem FBI. Patrz, z ilu giełd płyną transakcje, a nie tylko, ile ich jest.

„Grupa ma 50 tysięcy członków”. Członkowie to nie kupujący. A historia kanału pokazuje to, co admin chce pokazać: w podsumowaniach jest cena startu i szczytu, a słaby wolumen i krótki wzrost są pomijane. Opisali to badacze z EPFL i Imperial College. Jak działa ta maszynka od środka, pokazujemy w tekście o grupach sygnałowych na Telegramie.

„Wejdę na chwilę i wyjdę przed zrzutem”. Organizator kupił przed ogłoszeniem, członkowie z rangą dostają sygnał sekundy przed Tobą, a cena rośnie kilka minut. Zespół z Sapienzy zbudował nawet program, który wykrywa start pompy w 25 sekund. Ty w tym czasie dopiero czytasz wiadomość.

„Na innej giełdzie jest taniej, kupię tam i sprzedam tu”. W czasie pompy ceny na giełdach potrafią się mocno rozjechać, ale to nie darmowe pieniądze. Zanim przeniesiesz środki, różnica znika, a na płytkim rynku nie sprzedasz po cenie z ekranu. Skąd biorą się różne ceny tego samego coina i dlaczego „gwarantowany arbitraż” to oszustwo, wyjaśnia artykuł Różne ceny bitcoina na różnych giełdach.

„To legalne, skoro wszyscy tak robią”. W Unii Europejskiej manipulacji na rynku kryptoaktywów zakazuje art. 91 MiCA (unijnego rozporządzenia o rynkach kryptoaktywów), stosowany od 30 grudnia 2024 roku. Zakaz obejmuje także rozpowszechnianie w internecie informacji, które wprowadzają w błąd co do ceny. Obejmuje też wypowiadanie się w mediach o coinie, w którym ma się już pozycję, i zarabianie na wpływie tej opinii na cenę bez rzetelnego ujawnienia konfliktu interesów. ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych) opublikowała 29 kwietnia 2025 roku wytyczne dla nadzorców. Wprost wskazała w nich intensywne użycie mediów społecznościowych jako cechę rynku krypto, której nadzór ma pilnować. Organizowanie pompy to zakazana manipulacja. Ty jako kupujący tracisz pieniądze, które bardzo trudno odzyskać.

Co robić zamiast gonić pompy?

Jedna zasada wystarczy na większość przypadków: jeśli o ruchu dowiadujesz się z kanału, jesteś już spóźniony. Na ruchu, który widzisz pierwszy raz w wiadomości z wykrzyknikami, ktoś już zarabia: sprzedaje Tobie.

Zamiast pytać „czy jeszcze zdążę?”, zapytaj „gdzie to się dzieje i kto sprzedaje?”. Odpowiedź dostaniesz w kilka minut, za darmo, z taśmy i arkuszy wielu giełd. A jeśli straciłeś już pieniądze w takiej akcji, przeczytaj, co realnie możesz zrobić po scamie, i nie daj się złapać „firmom odzyskującym środki”.

Najlepsza obrona przed pompą to decyzja podjęta, zanim zobaczysz wykrzyknik: ile najwyżej wkładasz w krypto, co ile dokupujesz i co robisz, gdy ktoś pisze „wbijaj”. Taki plan na spokojnie, bez tradingu i sygnałów, układasz w kursie Krypto na Lata, który opisujemy pod artykułem.

Źródła

• Jiahua Xu, Benjamin Livshits, The Anatomy of a Cryptocurrency Pump-and-Dump Scheme, USENIX Security Symposium, sierpień 2019.
• J.T. Hamrick i in., An examination of the cryptocurrency pump-and-dump ecosystem, Information Processing & Management, lipiec 2021.
• Massimo La Morgia i in., The Doge of Wall Street: Analysis and Detection of Pump and Dump Cryptocurrency Manipulations, ACM Transactions on Internet Technology, luty 2023.
• CFTC, Customer Advisory: Beware Virtual Currency Pump-and-Dump Schemes, 15.02.2018.
• Chainalysis, 24% of New Tokens Launched in 2022 Bear On-Chain Characteristics of Pump and Dump Schemes, 16.02.2023.
• Departament Sprawiedliwości USA i IRS (amerykański urząd skarbowy), Eighteen Individuals and Entities Charged in International Operation Targeting Widespread Fraud and Manipulation in the Cryptocurrency Markets, 09.10.2024.
• Departament Sprawiedliwości USA, Cryptocurrency Financial Services Firm Sentenced for Cryptocurrency Wash Trading, kwiecień 2025.
• Departament Sprawiedliwości USA, Cryptocurrency Financial Services Firm Gotbit and Founder Sentenced for Market Manipulation, czerwiec 2025.
• SEC, Litigation Release No. 26158, 15.10.2024.
• Rozporządzenie (UE) 2023/1114 (MiCA), art. 91: zakaz manipulacji na rynku, stosowany od 30.12.2024.
• ESMA, Guidelines on supervisory practices to prevent and detect market abuse under MiCA, 29.04.2025.
• HornX Depth, Źródła danych i granice, aktualizacja 12.11.2026.

Materiał edukacyjny, nie porada inwestycyjna.

Rafał — Krypto Bez Ściemy

Krypto Bez Ściemy i Klub Zero, na rynku od 2017. Od lat rozkłada krypto na czynniki pierwsze na YouTube — bez ściemy, bez sygnałów. Ten blog to tarcza: ucz się, zanim ktoś nauczy się na Tobie.

YouTubeInstagramO autorze